STEM CELL HMATHLIR
Kum 14 liamta khan University of California, Los Angeles-a an mit (eye) doctor, Dr. Steven Schwartz chu hmeichhe naupang, kum 12 mi hian khua a hmuh fiah theih loh avangin a mit a rawn entir a. A’n endik nak chuan a natna chu a bula sawifiah hreawm a ti hle mai. Hmeichhe naupang natna chu Stargardt’s diesease tia an sawi thin hi a ni a. A mit-a eng lo dawngsawngtu cell (photoreceptor cell)-te chu zawi zawiin, a mal te tein a thi ral ang a, a tlem tial tial ang a; nakin lawkah chuan a mit a del hlen hmak dawn a ni. Khawvel thiamna hmanga inchhan ngaihna a awm lo.
Chu hmeichhe naupang leh a chhungte chuan medical science-in pui thei lo mahse, science hmasawnna atan an tih theih ang tih an duh thu an sawi a; research beihna atana an inhuam thu Dr. Steven Schwartz chu an hrilh a, an inthathen zui ta a ni.
Kum 14 lai a liam hnu hian medical science-in nasa takin hma a sawn a; a bik takin damlo enkawlna atana embryonic-stem-cell zirna hian nasa takin, kawng bumboh tak tak kal pel zelin, hma a sawn nasa hle. Kumin hian a vawikhatna atan embryonic-stem-cell thiamna hmanga Stargardt’s diesease enkawl dam theih a ni dawn nge dawn lo tih enchhinna neih tum a ni hial ta. Stargardt’s diesease avanga midel, he research beihna tura inhuam zingah chuan a hmaa kan sawi hmeichhe naupang, tuna nula kum 22 mi ni tawh pawh hi sawm tel a ni ve a; phur pawh a phur hle nghe nghe.
Research beihna atana rawn inpe, Stargardt’s diesease vanga mitdel-te hi embryonic-stem-cell zirthiamna hmanga a bik taka cell siamchawp, retinal pigment epithelium (RPE) cell-te chu an mit chhunga RPE cell chhe tawhte thlakna atan an vuah chawp sak dawn a ni.
Duhthusam angin thil kal ta se, heng RPE cell vuah chawpte hian an mit chhunga Eng lo dawngsawngtu peng (retina)-a RPE cell chhe tawhte chu a rawn thlak ang a; dan pangngai angin khua an hmu leh thei dawn anga ngaih an ni. Tuna research hmanga an enchhin tur chu eng harsatna nge lo thleng thei awm ang, tih lai tak hi a ni a. Mithiamte hian beiseina sang tak nei mahse, duhthusamin thil a thleng lo fo zawk thin tih an hriat chian tawh em avangin an fimkhur hle mai.
Hman deuh lawk khan embryonic-stem-cell thiamna hmang bawk hian mi pahnih spinal-cord chhe tawh (hnungzang ruh chhunga nerve hruipui chhe tawh)-te thlak sak chhin an lo ni tawh a. Tuna mit cell chhe tawh tlak tumnaa tel-te nen hian heng mite hi embryonic-stem-cell research beih kawnga sulsutu-te an ni a, an inpekna hi hi thil ropui tak a ni.
Heng mite hian medical science-a damlo enkawlna kalphung thar, damdawi leh surgery hmanga natna lo lanchhuahna (symtoms) enkawl ngawt mai lova, taksa peng chhia leh chiangkuang tawh lo cell-te, chuti ang cell veka thlak a, tih dam dan kalphung thar chu nasa takin an pui mek a ni.
Mithiam-te beisei ang hi thleng chho ta zel se, nakin lawkah chuan zunthlum (diabetes) natna ang te hi a bulthuta he natna lo chhuahna chhan, pancreas cell chhe tawhte thlakin tihdam mai theih a ni tawh ang a, insulin-a injection tih chhen a ngai tawh lovang. Chutiang bawkin upa-te natna chi khat thlentu, Alzheimer’s diesease angte pawh hi thluak chhunga cell thi tawh leh chhe tawhte thlak sakin tih dam theih a lo ni tawh bawk ang.
Chutiang hun kan dai chhoh theihna atan chuan kum 10 chuang fe liamta atang khan scientist-te chuan embryonic-stem-cell research-ah kawng bumboh tak tak an lo zawh chho tawh a; hautak pawh a hautak hle mai.
EMBRYONIC STEM CELL RESEARCH: Embryonic-stem-cell research beihnaah hian kawng inkhaidiat zawh chhoh tur chi thum (3) lian tak tak a awm tiin a sawi theih ang a. Pakhatna chu mihring embryo atanga stem cell lakchhuah a ni a. Pahnihna chu stem cell atanga mahni duh ang cell siam chhuah a ni leh a. Pathumna chu mahni duh ang cell chi thar siam chhuah chu a mamawhtu damlo taksaa hlawhtling taka vuah leh a ni a; hei hi tuna doctor-ten an tih tum chhoh mek chu a ni ta a ni.
Mihring an inpawl a, nu pum chhunga mipa leh hmeichhe chi a lo inzawm atanga ni 4/5 velah hian cell hlawm 50-100 vel a insiam? a; heng cell-te hi stem cell-te chu an ni a, mihring taksa cell chi hrang hranga la insiam danglam chho turte an ni a. Stem cell-te hi eng ang chi cell-ah pawh a insiam theih avangin mithiamte chuan damlo mamawh bik cell? siamna atan an hmang ta a; an zir chhung pawh a rei hle bakah, naute insiam tir/tihlum a ngaih avangin inhnialna pawh a nasa hle a ni.
Tun dinhmunah hian embryo (naute insiam tan)-a stem cell lak chhuah dan an thiam vek tawh bakah, chumi stem cell chu duh ang zawnga cell chi khat bika inthlah pun tir dan pawh an thiam hle tawh bawk a. Tunah hian hian chung cell chi khat bik chu hlawhtliang taka a mamawh mihring cell bik chhe tawh thlakna atan enchhinna leh zirchianna (research) an bei chho mekta a ni.
Damlo taksa cell thlak hian harsatna tam tak paltlang tur a la awm a. Mihring taksa chuan cell tharte chu an lo hnawl thei a, natna hrik anga ngaiin an lo bei vak thei bawk. Chu mai bakah chuan cell tharte chu an duh duha insiam lianin, cancer-ah pawh a chang thei hial tura ngaih theih an ni bawk. Hengte hi tuna an chanchin kan ziah mitdelte hian an ‘test’ chho dawn a ni.





