US Leiba chungchang
Khawvel ram ropui ber United States chu leiba chungchangah a buai hle a, US Senate chuan sorkar leiba chungchang hi khelin sorkar chuan a bat belh a phalsakta hial a.
Kum 10 chhungin US deficit chu $2.1tn vela tihtlem tura ruahman niin hetihlai hian $2.4tn chu bat belh phalsak a ni thung. Hei mai hi nilovin Congressinal Committee siam a ni nghal a, leiba te rulhtheihna tur hian ruahmanna siam November thlahmaa an thil hmuh angte report tura tih anni bawk. US sum dinhmuntha lo hian a bik takin Asia khawmualpui a nghawng nghal hle.
US sorkar khuan a duh zah zah sum a pukin a ba thiangbik lo. Sorkar hnathawkte hlawh tur te, sipai hlawh, loans rulhna tur leh medicare te atana sum sentheih zat chu $14.3tn lai a ni a, US hi a indaihlo mek a ni.
Kumin May thla khan US sorkar hi a talbuai ta hle a, a sum neihin a tlinta lova. August 2 thleng khan pension schemes tam zawk chu tihkhawtlai a ni a, mahse, tax revenue an hmuhthat avangin mualpho lutuk lovin an kal thei hram.
Heti khawpa US sum dinhmun a chhiat lai hian US president Obama chuan thuneihna a nei vak lo. Barack Obama hian a duh ang angin sum a puk ngawt thei lova, debt ceiling hi US congress in a siam thlap a nih avangin a thlak danglam theitu ber pawh Congress tho a ni.
US in debt ceiling an siam hmasak ber chu kum 1917 a siam tawh kha a ni a, khatihlai kha Indopui-I na lai niin sorkar in indona atana sum a hman theihnana siam a ni a. Chumi hnuah tum tam tak tihsan leh tawh niin thil thleng pangngai leh kalphung pangngai anga ngaih a ni tho. US hian social security atan $23bn lai budget-ah a dah a, hei hi a tam tham hle. President Barack Obama thlantlin a nih theihnana campaign au hla pawimawh ber a ni lawisi!
United States danpui chuan sorkar chu pawisa puk a phalsak. Sorkar hmalakna kalpui mekah te chhiah hmanga lakluhin a phak loh chuan bat phalsak a ni. Sorkar chuan mimal atang te, instituition s leh Federal reserve, state government leh ram dang atang pawhin a puk phalsak a ni.
US in debt ceiling a tihsan hma khan leiba an neih chu thlatin $118bn anga chhut a ni hial. Kum 1917 thleng khan US Congress chuan leiba aneih eng pawh a hrangin a kalpui thin. Mahse, Indopui-I lai a nia US sorkar chuan ralthuam leh a kaihhnawiha sum a hman tam zawk theihnan Second Liberty Bond Act a siam a. Heta clause pakhatah bonds issue theihzat tur ‘ceiling’ a siam ta a. Khatihlaia ceiling zat chu $11.5bn a ni.
Mahse, tunlaia debt ceiling bulthut an siam ber zawk chu kum 1939 leh 1941 a Public Debt Act an passed atanga siam vek zawk a ni a. Congress chuan Treasury chu sorkar in a mamawh ang zela sum pechhuak thei tura tih a ni a. Kum 1979 thleng khan US leiba chuan debt ceiling a pel ngai lo.
US in kum 1979 a debt ceiling a tihsan khan a nihna takah chuan dan siamtu ten pawisa hman ral leh tax cut a awm a piangin debt ceiling hi an tisang mai thin. Leiba siamna thar a amw a piang hian debt celinng a sang tih mai tur a ni a, US dan siamtu ten debt ceiling an tihsan hian a nihna takah chuan sum an neihsa tawh leiba pekna an neihsa tawh atanga leiba an neih pek leh pek loh chungchang a ni deuh ber.
Kum 1962 hnu atang khan debt ceiling hi tum 74 lai tihsan a ni a, kum 2001 hnu khan tum 10 lai tihsan a ni. Debt ceiling hi dan siamtu tena sum dinhmun a that theihnana ruahman a ni.
Heti taka US leiba tam chhan hi kum 2001 leh 2003 a George W. Bush president nih laia income tax pe tam thei te pek tur 39.6% atanga 35% chauha a tihhniam vang leh capital gain tax 20% atanga 15% a a tihhniam vang nia ngaih a ni. Hei vang hian tax pek atanga American hovin income tax an pek chu kum 1950 hnulama a tlem ber tum a ni.
George Bush an tax a tihhniam rual hian US chu Afghanistan leh Iraq-ah Indona-ah inhnamhnawihin sum tam tak sen a ni a, hei hian US leiba chu a maka makin a tisang chhota a ni. Chutihlaiin khua leh tuite tan medicare lamah sum tam tak sen a ni a, kum 1999 atanga kum 2009 inkar chhung khan medicare a US sum hman chu 137% laiin a pung.
Chutihlaiin kum 2008 a global financial crisis chuan US economy a nghawng a, company chhanchhuah tur tam tak a awm a, chutilaiin tax revenue a tlahniam bawk si, revenue hmuh a tlem tial tiala sum senna a tam tial tial thung a, leiba a pung lo thei lo a ni.
Debt ceiling hi an tihniam leh thei ang em?
US sorkar sum sen tihtlem a ni emaw tax laksan emaw a nih chuan leiba tam tak rulh theih a ni. Sum senral aia tax revenue a san zawk chuan ‘budget surplus’ a ni mai a, chuta sum awm chu leiba rulhnan hman a ni thei a, leiba a telm poh leh ceiling a hniam a tih theih awm e.




