MIZOTE DINHMUN HI -By LVa
“Pathian leh Kan Ram Tan (For God and the Country)” tih thupui (slogan) hmanga M.N.F hovin zalenna an sual (1966) hma daih kum 1945 – 1946 bawr vel khan kan Bawrhsap Macdonald chuan Mizo Hruaitute hnenah India a beh nge in duh British Colony a awm tiin Mizo Hruaitu te kha a lo zawt a, ‘Assam hnuaiah kan awm a, India a bet nghet sa kan ni alawm’ tiin Mizo Hruaitute khan an lo chhang a (Mizo Hruaituten India a bet nghet sa a an in ngaihna hi sawi sen a ni lo). British ho awp ram India chu British India tih a ni a, Lal (Raja) ram te chu British State tih an ni a, chutiang bawkin Burma ram pawh British Burma tih a ni.
Mizoram hi hetiang chhungah hian kan tel ve lo va, ‘Tribal Area’ ah min dah a, Govt. of India Act 1935 chuan ‘Excluded Area’ ah min dah leh a ni. Hemi awmzia chu An (British) awp ramte an awp thin dan leh rorel dan nilovin , rorelna hran min siamsak a ni. Assam awpna hnuaiah dah kan ni a, nimahsela Assam ram dangte an awp dan pangngai ang a awp ni lovin England lal aiawhin ‘Governor in Council’ awptir kan ni. Ani aiawh lehchhawngin Bawrhsap (Superientendent)-in min thutchilh ta thung a. Assam hnuia min dah hian India ah kan bet ta tihna a ni lo.
India in zalenna kum 1947 ah a neih tak si ah chuan British ho chu an duh aia hmaa an chhuah a lo tul ta a. India leh Burma ramte an awp hlen theih dawn lo tih an hre chiang a, chumi hun atana an ta anga an la en theih beisei in Mizoram pawh hi ‘Excluded Area’ ah minlo dah ta pawh a ni thei. Kan nunphung leh kan khawsak dan chenin India mite nena inmil/in anna pakhatmah kan nei lo tih hriain chimral mai min hlauhpui vang pawh a ni thei India a bet lo turin leh British colony a awm rih a, a hnua independent country anga awm zawk turin min ti a. Mahse kan hriat reng tur chu British ho policy (Drain of wealth leh exploitation) hi a ni. Engvangin nge keini Ram tlang ram chhengchhe tak an duh tlat tih zawhna pawh a awm thei. Mahse kan hriat reng tur chu British ho hi midang chunga rorel/thuneih tu nih an duh ve hrim hrim a, ropui berah an in ngai hmiah mai a ni.
Tichuan kan Hruaitute chuan India a bet nghet sa tlatah an in ngai a, India a awm an thlang ta zawk a ni. Macdonald thinrim chuan Mizo hruaitu pakhat chu a BÊNG ta hial a, an sawi uarnaah phei chuan Macdonald-a chuan a hnenah “Thangtharten I ruhro hi an la haichhuak ang a, Mizoram pawnah an la paih ang” ti hialin a vau tihte a sawi a ni. Macdonald-a chuan Mizo Hruaitute ko khawmin Sikulpuikawn Boys M.E school ah te, Mission Veng biakin ah te thu sawiin blackboard-ah mihring mittuam lai kham atanga zuang thla tur lem a ziak a, ‘Hei hi in awm dan tur a ni Indian Union in zawm chuan’ ti te in Mizote kha alo vau a ni. A thu chu zawm duhlovin India kan han zawm ta a, India hian an theih top chu chuah ve bawk mahse kan ram leilungin a zir miau loh avangin kawng engkimah hmasawnna hi a kal muang em em.
Kan Mizo hruaitu hmasa te kha dem rikngawt tur a ni bik lo, Politics awmzia an la hre lo a, a thu in zir mahse ataka zir leh hria an la awm loh avangin India zawm an thang ta zawk pawh hi a awm lohna a awm chuang lo. Sap ho ngaihsan vang pawh ni lovin an thu kha khatih hunlaia kan Hruaitute khan lo pawm ta se tun ai hian kawng engkimah kan changkang zawk ang em le?




