YMA GENERAL CONFERENCE VAWI – 66 NA A PRESIDENT THUCHAH (Part I)
ZONUNMAWI :
Bus-ah i chuanga, i bula ding, seat chang ve lo kha engatinge i seat-ah i thut tir? bus fare a tumsak che em ni? Tumsak lo, nang aia a upat avangin i zah a, i seat i kian mai a ni. Ruaithehnaah chaw dawh turin i intlar a, i ril pawh a tam ve tawh. Mahse i hnunga putar chu i kian a, i dawh hmasaktir thin. Hei pawh eng dang vang mah a ni lo, i Zonun Zemawi lo lanchhuah vang a ni. “engtizia nge”? ti-a i din chilhna chhan pawh zonun zemawi hawihhawmna nangmaha nung reng kha a lo chhuah vang mai a ni. Zing dar 2 a ni tawh a, mitthi dar ri val val chuan i muhil tui lai a tiharh che a, YMA tlangau-in tunge thi, engvanga thi nge tih a rawn puanga, vanneihthlak takin in i chhungte an ni lo hlauh mai. Mahse i muhil zui thei ta lova, chutiang ang hunah chuan tanpui ngaite tanpui turin ruahsur hnuai-ah pawh ke i pen thin. I exam hun a hnai, a nih loh leh a tukah i hnaah i kal ngei ngei a ngai chunga mitthi lumenna a i tlaivar tlat si pawh em-i-mi, zet-o-zo i nih vang bawk a ni, kan sawi seng lovang. Heng nunze mawi kan neih ang hi khawvel tu hnam mahin an nei ve lo tih hi khawvel fang chhuak tawhte sawi a ni. He thil tluka mawi leh tha ramdanga thawn chhuah tlak (export quality) he hnam hian a nei hauh lo. Vawng nung zel ila, thangtharte i zirtir zel ang u.
Shillong-a lehkha zir kan intih hmuh tan tirh lam khan Khasi ho chuan “Mizote chuan mitthi an lawm a, tui tak leh hlim takin ruang an zaipui tlaivar a, a tukah phur takin thlan an lai leh thin” min ti. Mitthi lumena hlim viau thu a awm lova, thlan laih phur viau thu a awm hek lo, kan mizia an hre lo a ni.
Ngaihtuah ngun ngai ta chu a chunga kan sawite khi tuna kan dinhmun, tuna kan mizia hi a la ni em? tih hi a ni.
ZONUN MAWI LO :
Mizo nih leh Kristian nih Mizoten kan kawp hi a vanneihthlak tehlul nen, Kristian kan nihna leh Mizo kan nihna avanga kan tih tur tih loh leh tih loh tur tih kan ngah tak avangin kan khawtlang nunah hian chhiatpui tham nunze mawi lo mi tam takin kan nunpui ta mek a, chung thilte chuan natna hri hlauhawm tak angin min eichhe mek a ni.
Kan khawtlang nuna thil tha lo, chhiatpui tham, sual keimahni-a bet tlatte zinga tlemte lo ngaihtuahho teh ang.
Mimala fel, huhova mawl kan ni :
Kumin February thla a A.R. Ground-a artificial grass an phah zawh hlim khan naupang, thalai, nu leh pa leh pitar leh putar tam takin an en huai huai a, tha an ti a, an kal chhin a, thenkhat an tlana, thenkhat an mu hawn hawn a, an duh hle a ni. March ni 4-ah chu hmunah ngei chuan Chapchar Kut hmangin, nasa takin kan suasam a, a then in an pawt phawi a, thenkhat in an sikret zuk in an hal a, babul gum lo bel tawk an awm bawk a, kan chhang ei tur lamin kan rap pherh a nih kha. Mimala kan tihchhiat phal loh, huhova kan duh tlatna, mimala fel, huhova mawl kan nihna zia leh pungkhawm kan tama, lu a tam zawh poh leh a thluak a tlem ta tlat thin hi kan thatpui hauh lova, insiam that a tul hle a ni.
Hnam rilru kan pu lo hi kan chhiatpui mek :
1967 vel khan Pu Hrangchhuana (fam) chuan Silchar-ah ‘Hrangchhuan Pharmacy’ damdawi dawr a hawnga, chu Mizo dawr chu Vaiin an dawr loh nan Vai tlangval ten hlawh nei miah si lovin zuk veng nileng thak peih a mawle! Chumi hnu lawkah, Silchar ah vek Pu P. Sanghluna (fam), Ramhlun North ami chuan Mizo Hotel a siam a, a lun hle a ni. Mahse Vaihovin an ngai thei tlat lova hotel chu a siam rei thei tlat lo. Keiniho ang hian Vaiho hian hnama chian, hnam rilru put tih hi an sawi an sawi ve lo. Mahse sawi sawi thin keimahni ai hian an chiang em em si a ni.
Cachar leh Karimganj-a cheng, mawng dep, ngal zen leh phakarte sumhnar kan ni a, keimahni avanga khawsathei an ni chiang a ni. Mahse khungho khuan chhete mahin min hmangaih lo, min hmangaih hlawl lo. Mizo hmeichhiate tan pasal tur Mizo mipa an tam a, kan intodelh ve tehlul nen kan hmeichhe thenkhat in Azima te, Laskar-a te an han nei ngawt mai hi chu tu samsuih chu ni maw? Chu chang a ni lo, kan zinga thenkhat in Van Pathian hmingmeuh chawia kan sak, kan hmingte hawhtirin kan ramah kan la sumdawntir leh nghal.
Chhiatpui tham dawngdahna :
Mizo tlangval mutia-a tang ngam, lumet ngam leh pheikhawk chhe siamna dawr hawng ngam khawpa huaisen an awm ta hi a lawmawm in ka hria. Thalai thenkhat erawh thatchhia nih duh si lo, taima hauh si lo, dawngdah taka nitin hun hmang, address pawh Care of Khawlai tih bak nei lo, mahni In pawh hotel ang leka ngaia riah nan leh chawei nan chauhva hmang an awm mek bawk.
Ka sawi ka sawi tawh, sawi nawn leh ngei ka duh chu hnathawhna chang hre lo thalai kan pung zel hi a ni. Kan ram hi a ralmuana kan nawmsak lutuk vang em ni? Ralmuang tak leh nuamsa taka awm a inchim raltir ai chuan kan thatna tur a nih phawt chuang eng harsatna emaw tal dila tawngtai mai a tha hial lo’ng maw? Kan zinga hnam dangten thawn sen loh hna an hmuh laia a ram neituten thawh tur kan hre hauh lo mai hi chu inchimralna hmahruai ava ni dawn chiang em!
Ruihhlo :
Nikuma Aizawl tlangval inawhhlum tum chu an chhan hman hlauhva, a harh chhuah hnu-a a chhan a chhungten an zawh chuan inawhhlum a tum awm reng a hre hauh lo mai. Enge a tih, engtinnge a awm hre lo khawpin a ngaihtuahna, ruihhlo chi hrang hrangin a tibuai nasa a ni.
Hlemhletna :
Mi thenkhat in corruption kan do hun hi duh aiin a tlai deuh a ni. Mahni hna a pension hnu-a do thar kan zingah an awm a, chunglam pawlna an dawn thar veng ni tal se tha tur, chutiang a ni chuang si lo. Ramdev-a leh Anna Hazarre te tihphur chawp te pawh a ang. Sum leh paia Mizoram harsatzia hi sorkarna changtu apiangin sawi kher lo mahse mi pangngai chin chuan kan hria. Amaherawhchu, state rethei tak enkawltu sorkar hnathawkte chezia han en hian state rethei kan nihna a lang lo hle mai. Heti tak maia hlawh nawr san kan tuipuina hian a lantir a ni. Aizawl veng pakhata In tha zual 50-a 45 chu sorkar hnathawk,Officer lian leh lian lem lote In a ni. Zawt ila “loan-a kan sak” an ti ang, dik pawh a dik ngei ang. Mahse an loan lak leh an building chu inphu lo tak a ni si ang. Heihi Aizawl veng tam takah pawh a ni ang. Delhi-a In nei Mizo zingah pawh sorkar hnathawk an tam ber tih hi inti hrechiang sawi dan a ni. Mahni thawh chhuah phu lova, khawsa, nuamsa, awm taka kan ngaihte zingah hian thinthi-a muhil ngai lo, thlakbalna engemaw tak nei an tam hle a ni.
KOHHRAN A TAN ANGAI :
Kohhran hi thlarau lam thil nena inzawm, Kristiante kan tel vekna a ni a, a zahawm hle-a, a-pawng-a-taka sawisel ngawt chi a ni lo. Amaherawhchu, tumah kan famkim lova, sawiselbo kan ni hek lo. Kohhran hruaitute pawh chutiang chu an nih ve tho avangin kan thlen chin atanga engemaw kawng tala hmasawnna a awm beisei in tan lakna tur tlema zawng han sawi ila:
Sual ngaihhnathiamna kan ngah lutuk ta em?
Sorkarin hlawh neia a chhawr, thawk tha lo leh thawk dik lo ni-a a rinhlelh, a suspend-te leh a ban hialte, an nuna ringtu an nihna lang chhuak hmuh tur awm chuang lo te pawh rawngbawltu atan kan iai phal ta lo hi eng vang nge? An thawh chhuah leh an thil neih inmil hlawllote pawh kan hnualsuat phal ta lo maw? Rukruk ching, tual that leh pawngsual chingte pawh phuar ngam lova, ingaihna suala tlute chauh hi em ni sual kan tih a kan phuar ngam tak? Zu avanga buaina siam thinte leh zu zuara eizawngte pawh pawi khawih-ah kan ngai phal ta lo em ni? Kohhran rawngbawltu engzatin nge mahni fate, hetiang laka fihlim lo report tawh le? Kohhranah hian sual chi hrang hrangte hi a zalen ta lutuk a ni lo maw? Ngaihtuah ngun a hun ta hle mai.
Hnung tawlhte kan thlahthlam ta lutuk em?
“Lamlianah leh dai-ah te chhuak la,sual kawng thim tak zingahte chuan kal la, ngeilnei tak chungin, vakvaite rawn hruai lut rawh” tih hla tui taka sa a lampui thin rawngbawltute hian lam lian leh dai hlamchhiah in kan In leh Biak In inkar hi kan zawh bel hunt a mai a ni lo maw?
Rawngbawltu ruat duhtui deuh a tul ta :
Sorkar hian “Kohhran rawngbawlnaa chanvo nei zawng zawng chu tahrik chumi ni-ah chuan mahni hnaah tumah kal loh tur a ni” ti ta se, sorkar office zawng zawng a ruak huai anga, sumdawng tur an awm lovang a, zirna sikulah zirtirtu tur awm lovin a ruak huai bawk ang. Damlo enkawl tur doctor leh nurse pawh an awm lovang a, Party office a ruak bawk ang. Association hrang hrang office nghaktu tur an awm lovang , feh tur an awm lovang a, zinchhuah an awm mang hauh lo bawk ang. Chuti khawp chuan he ram zimte hian sakhaw rawngbawltu a ngah a, kan intodelh ve na pakhat a ni. A manganthlak lai chu he thil hian eirukna te, suahsualna chi hrang hrangte a tikiang em? Kan taimak phah em? Kan inhmangaih phah em? Kan rinawm phah em? tih hi chhut ngun a tul a ni. He ram hian kohhran rawngbawltu aiin Pathian rawngbawltu a mamawh a ni.
Kohhran mipui pawh:
Rawngbawltu ringawt hi min siamtha thei lovang, mipui kan pawimawh a ni. Heti em ema mikhual thusawi kan ngaina ta mai hi in ngaihtuah a ngai ta, mikhual awm lohna Vanramah engtia awm nge kan tum? In enchain a tul hle mai.
Aizawl veng pakhata nu pakhat chuan buhfaitham tham tam ber lawman a dawng thin a, a thenawmnu erawh chuan chu nu chu a ngaisang hauh lo. A chhan chu, chu nu chuan an chhungkaw ei atan Arham buhfai a lei thin a, buhfaitham atan ration a khul thin vang a ni. Chu nu awmdanah chuan Lalpa a lawm agem? Pathian bumin lawman kan dawng ang maw?
Chhungkua a Pawimawh :
“Pathian thu lova inneiten Pathian malsawmna an beisei thei loving” titu hian “Pathian thu lova fa neiten Pathian malsawmna an beisei thei lovang” a ti tel a ni. Enkawl peih leh dawn si lo ten nupui fanau neih i sim ang u. Nupui fanau tlansan mipa kan pung. TNT-a enkawl tur leh mi varanda leh kawtlai a tlansan leh ngawt tur chuan tu chhul mah hian naute pai lul suh se.
Mizo nunze mawi hrang hrangte uar taka inzirtir thar zel tur te, kan khawtlang nuna achhe lai siamthat hna thahnemngai taka thawk tur leh hnam dangten tihchhiat tuma nasa taka an beih mek chhan turin nang, Mizo nula, nang pawh Mizo tlangval i ram leh hnam hian RING TAKIN a au ta che a ni. I chhang dawn em?
- Lal Chungnunga




