Vai Mistiri Hlawh
- Remruata Renthlei
Mizoram building and other construction workers’ welfare board a awm. Mahse, a tangkaina leh pawimawhna kan hre lo. Sorkar in kuthnathawktu te hamthatna atana ruahmanna a siam a ni a, social security tha tak a ni. Mahse, he welfare board a inziaklut hi kan awm meuh lo. Ramhlun North huam chhungah hian he Welfare Board a inziak lut hi kan awm meuh lovang.
Sorkar hna kan thawk lo anih chuan engvangin nge kan inziahluh mai loh vang le? He scheme hnuaiah hian kut hnathawktu chu a fate lehkhazirna thlengin sorkar in a tumsak theih chin a nei a, chumai a ni lo, pension a awm a, dam mawh hritlanah medical benefit a awm a, hmeichhia tan maternity benefit thlengin a awm. Chumai a ni lo, loan pawh an pe thei hial a ni.
Mizoram-ah hian Trade Union 100 dawn a awm a, heng zinga pakhatte mah hian Welfare Board a inziahluh lam hi an awn lem lo. Trade Union kan neih tam ber hi sorkar karna atana din a ni ber a.
Heti zawng hian kan sawi thei ang. Muster Roll hlawh pun theihnana kar tang tangtute chu Muster Roll te inziahluhna Trade Union te anni, kan ti thei ang. Muster Roll hlawh pun theihna chu Mizoram sorkar in Minimum Wages a tihsan leh san lohvah a innghat a, a tisangta reng bawk a. Tun kum 5 inkar chhung hian Rs 132 atangin 148, tunah tihsan leh niin Cabinet thutkhawm hnuhnung berah khan 170 a tihsan a ni.
Minimum wages a inhnialna hi a reh hleithei lova, dan hnuaiah chuan hnathawktu pakhatin hrawk pahnih a chawm tur a ni, tih a ni. Chumi awmzia chu chhungkaw pa berin a nupui leh fa chu a hnathawh hlawh hmangin a chawmzo tur a ni tih a ni ber chu. Hei bakah hian Variable demand allowances 6% (Inflation avang te leh thil dang vanga thil man to a awm thut thei) te, 25% zirna atana ruahmanna te a tel thin.
A nihna takah chuan minimum wages hi unorganised sector tana siam a ni a, State tinah a danglam theih avangin Central in thumum a nei lo. Mahse, a ngai pawimawh em em thung.
Vai mistiri an lar hle! CYMA chuan vai mistiri hlawh a tuk bur mai a, chu chu rilru thaa ruahman a ni. Mizo ai non-mizo in an hlawhsang tur a ni lo tih ang deuh a ni a, racism kan sawi fo ang hi a ni mai. Chutihrual erawh chuan eng dan mah behchhan theih a nei lo, India dan phei chu a kalh kim vek. National integration policy a nei mek tan phei chuan tih miah loh tur a ni. Mahse, dan chungchang sawi thuah chuan khawi hmunah pawh ‘local law’ hi a awm ve hrim hrim a, inti ukil fe a India dan a ni lo tia tan pung pung hi a sawt lem lo.
Mahse, hemi phenah hian thil tam tak a awm thung. Economist ho ngaihdan la chu ni pheise a kalh fai vek a tih theih ang. Vai chhawr man tih tlawm a nih hian a ruaitu leh a rawiha te inkar a ni a, an sawi miah dawn lova an zawm vek lovang. Tin, vai ho tan a na lem lo, sawisel thei anni lova an ngawi mai ang.
Chutihlai tak chuan Mizo mistiri rual chuan nikhat hlawh Rs 500/- an inchhiar mauh bawk a. Mizo nih vang ringawtin tumahin sum hekin that kan chhuah peih rei dawn lo, a tawpah chuan man tlawm zawk vai ho chu kan ruai vek ang. Chu chu thingtlang pa chhiarkawp thiam dana chhut pawhin a dik thlap ang.
Demand leh supply theory in a tichiang vek. Demand a awm chhung chuan supply a awm ang. Chu chu vai mistiri mai a ni lo, zu chung changah pawh a ni a, drug chungchangah pawh a ni tho. A duhtu an awm chhung chuan petu an awm ngei ngei, hei hi universal truth a ni bur. Hlauhawm eng ang pawh nise, nunna thapna hial pawh ni rawhse mamawhna asan phawt chuan engkim huam a ngai tlat. Chu chu mihring zia a ni a, nawhbo theih a ni lova, tum eng ang pawh ni ila awmzia a awm hauh lovang.
Chu ai chuan vai mistiri hlawh hi hniam fe a tih nise chuan a dan a dang ngei ang. Khawi hmun leh ramah pawh labour fee san lam hi chu ‘free market’ a ni ngei thin. Minimum wages chu kan sawi thei a, hlawhbi hniam lam chu tuk theih a ni a, mahse, hlawhbi san lam chu khawi ram leh hmunahmah tuk a ni ngai lo. Chu chu labour chungchangah mai a ni lo, kawng engkimah a ni tlat. Consumer goods chungchangah pawh a ni tho. Mizoram sorkar pawhin hnathawkin nikhata a hlawh hniam thei ber dan a siam a, a san lam erawh a siam thei lo, a siam tur pawh a ni bawk hek lo.
State dang nena tehkhin chi kan ni lo, State dangah chuan compettition a awm a ni. Kan ramah chuan a awm ve lova, in sak tur neiin vai lo tu nge a rawih chuan ang? Mizo inrawih kan ti kan ti a, a nihna takah chuan dawt thu awm lo, Mizo ruai duh kan awm meuh lo. Duh angin an tih theih loh va, an thatchhe zawk a, thu an awih lova, sum pea ruaitu tan chuan vai chu duhthusam zawk anni. Hei hi thudik a ni a, a na kan ti a nih pawhin thudik a ni tho.
School chungchangah pawh a ni tho, hrut rual vek theih a ni lo, India ramah ngei hian chu chu a thleng mek a ni. Mi in a school kha tha atih chuan a duh chin chin tuition fee emaw kha a tisang thei a ni. A duh lo chu lut lo mai se, chu chu free market awmzia chu a ni ber mai. Mt Carmel in fee midang aiin tisang se, an tisang hle mai, tiin tumahin fate school dangah kan sawn tawp lovang.
Vaiho hi ‘professionalism’ ah hian kan tluk lo hrim hrim. In sa mekin Mizo mistiri a ruai a, zan dar 2 velah balu a lo thleng a, kaihthawh ngam a ni em? Heng thleng hian kan in zawh a ngai a ni. Kan duh emaw duh lo emaw he ‘professionalism’ hi chu kan ‘apply’ dawn tho tho. Hun a inher ang a, chiang takin a lang mai ang.
Kan inzirtirna dik lo leh rilru puthmang dik loh vang a ni. Sorkar hna thawk a, eiru teuh teuh a, him taka vantlang rawngbawla midangte fuih vak vak hi a sawt lem lo. He ram hi service sector ringawt hmachhuan hian a kal thui dawn lo, kum 100 Kristianna kan lawm tawh hnua cement mistiri sawitham awm hlek lo te hi engdang vang a ni lo, sorkar hnathawh hlawk lutuk vang a ni.




